Want het leven is te kort om slechte wijn te drinken!

Blindproeven als een pro - Flesvorm en -grootte

Welke flesvormen heb je? Wat zegt dit over de wijn? En welke groottes heb je?

BLINDPROEVEN ALS EEN PRO

Tom

5/28/20265 min lezen

Flesvormen in het kort:

De vorm van een wijnfles lijkt misschien vooral decoratief, esthetisch of bedoeld voor de marketing, maar vertelt vaak verrassend veel over de herkomst van een wijn! Toch zijn er wijnproducenten die expres een zware fles inzetten om een bepaalde luxe uit te stralen. Hoe zit dat?

Door de eeuwen heen ontwikkelden wijnregio’s hun eigen flesmodellen, vaak ontstaan uit praktische redenen zoals transport, opslag of lokale glasproductie. Inmiddels zijn bepaalde flesvormen zo sterk verbonden aan een wijnstijl dat je soms al voor het lezen van het etiket een idee hebt wat er in de fles zit. Daar is natuurlijk over nagedacht. De meest voorkomende flesvorm is de Bordeaux-fles (zie foto). Dit is de klassieke hoge fles met rechte "schouders" en een vrij strakke, cilindrische vorm. Deze fles zie je wereldwijd enorm veel terug omdat hij efficiënt stapelt, makkelijk te vervoeren is en goed machinaal geproduceerd kan worden. Je kan zeggen dat dit wereldwijd de standaardfles is. Oorspronkelijk komt dit model uit de Bordeaux, waar hij vooral gebruikt wordt voor Cabernet Sauvignon, Merlot en andere druiven. De rechte "schouders" hebben bovendien een praktisch doel: ze helpen bezinksel tegenhouden tijdens het uitschenken van oudere rode wijnen.

Welke flesvormen zijn er nog meer?

Je hebt ook de Bourgognefles, die juist herkenbaar is aan zijn ronde schouders en zachtere lijnen. Deze fles oogt vaak iets breder van vorm (derde van rechts op de foto). In de Bourgogne wordt dit type traditioneel gebruikt voor Pinot Noir en Chardonnay, maar wereldwijd is het inmiddels een standaard geworden voor veel verfijnde, elegante wijnen. Er is trouwens helemaal geen regel die zegt dat Pinot Noir of Chardonnay uit Bourgogne verplicht in een Bourgognefles moet zitten, maar producenten wijken er zelden van af. De flesvorm hoort simpelweg bij de identiteit van de regio!

De hoge, slanke fles uit Duitsland en de Elzas wordt meestal een “flûte” genoemd. Deze elegante fles is smal, lang en heeft nauwelijks "schouders". In Duitsland wordt hij veel gebruikt voor Riesling. De Elzasversie is vaak nog iets langer (zie foto). De vorm zou oorspronkelijk praktisch zijn geweest voor opslag in kleine kelders langs de Rijn. In de Elzas is de lange slanke “flûte d’Alsace” wel verplicht voor AOC Elzaswijnen. Producenten die een wijn als Alsace AOC op de markt brengen, moeten deze fles gebruiken. Dat maakt de fles direct herkenbaar in winkels en versterkt de regionale identiteit.

Champagneflessen zijn direct herkenbaar aan hun zware glas en diepe indeuking aan de onderkant, de zogenaamde “punt”. Dat dikke glas is noodzakelijk omdat mousserende wijn onder hoge druk staat. Een fles champagne bevat vaak vijf tot zes bar druk, vergelijkbaar met een vrachtwagenband. Zonder verstevigd glas zou de fles kunnen breken. Vroeger gebeurde dat ook veel. De diepe punt helpt de druk gelijkmatig te verdelen. Traditioneel zijn champagneflessen gebaseerd op het Bourgognemodel, maar dan veel steviger uitgevoerd. Ook andere mousserende wijnen zoals cava en crémant gebruiken vaak vergelijkbare flessen. Dus dit is ook cultureel bepaald, maar er zit ook een technische en praktische kant aan dit verhaal.

In Italië zie je veel regionale variaties. Amarone wordt vaak gebotteld in zware, dikke flessen die luxe en kracht uitstralen. Die flessen hebben meestal brede schouders, donker glas en een opvallend gewicht. Het zware glas geeft de wijn letterlijk meer uitstraling en sluit aan bij het rijke, geconcentreerde karakter van Amarone. Veel producenten gebruiken bewust extra dikke flessen om een premium gevoel te creëren, al zorgt dat tegenwoordig ook voor discussie vanwege duurzaamheid en transportgewicht.

Bij Primitivo uit Zuid-Italië. zie je soms kleine, gedrongen flessen met een korte hals en een breed lijf. Deze dikkerdjes ogen robuust en toegankelijk en passen goed bij het rijpe, fruitige karakter van Primitivo. Het is een commerciële stilistische keuze die populair is geworden bij krachtige Zuid-Italiaanse wijnen. Dit is wel echt puur bedoeld voor de marketing!

De Jura heeft weer een heel eigen flesvorm: de Clavelin (foto). Dit is een kleine, brede fles van 62 centiliter die speciaal wordt gebruikt voor Vin Jaune uit de Jura. Die inhoud is geen toeval. Tijdens de lange rijping van Vin Jaune verdampt een deel van de wijn. Van een liter wijn blijft na jaren rijping ongeveer 62 cl over, en daarom werd deze unieke flesmaat traditioneel ingevoerd. De Clavelin is tegenwoordig beschermd en exclusief verbonden aan Vin Jaune. De vorm en inhoud horen officieel bij de identiteit van de wijn.

Ook de Provence heeft een opvallende flescultuur. Veel roséflessen uit Zuid-Frankrijk hebben elegante, bijna parfumachtige vormen met smalle tailles, reliëfglas of sierlijke rondingen. Deze flessen zijn vaak sterk gericht op uitstraling en marketing. Vooral premium roséproducenten gebruiken opvallende designs om luxe en zomerse elegantie uit te stralen. Rosé is ook een wijn die past bij St. Tropez en het protserige karakter dat daar bij hoort. Soms is dat jammer, anderzijds zijn de flessen extreem verschillend en creatief. Dat maakt het wel heel leuk.

Vin Jaune komt oorspronkelijk uit Brabant. Bergen op Jaune

En hoe zit het met flesgrootte?

Naast vorm speelt ook flesgrootte een belangrijke rol in de wijnwereld. De standaardfles bevat 75 centiliter, maar daarboven begint een hele reeks grotere formaten, vaak met Bijbelse namen. Een Magnum bevat anderhalve liter, oftewel twee normale flessen. Veel wijnliefhebbers vinden magnums ideaal voor rijping omdat de verhouding tussen zuurstof en wijn gunstiger is, waardoor de wijn langzamer ontwikkelt. Daarboven komt de Jeroboam, meestal drie liter, gevolgd door grotere formaten zoals Rehoboam, Methusalem, Salmanazar, Balthazar en Nebukadnezar. De exacte inhoud verschilt soms per regio en bij champagne gelden soms andere definities dan bij stille wijn.

Grote flessen hebben niet alleen een indrukwekkende uitstraling, maar beïnvloeden ook daadwerkelijk de ontwikkeling van wijn. Wijn in een Magnum of grotere fles rijpt vaak langzamer en stabieler, waardoor complexe aroma’s zich mooier kunnen ontwikkelen. Daarom worden topwijnen regelmatig op Magnum verzameld. Tegelijkertijd zijn grote formaten populair bij feestelijke gelegenheden en luxe restaurants vanwege hun theatrale effect. Je hebt er zelfs speciale constructies voor nodig om het uit te schenken, want de flessen zijn soms veel te zwaar voor normaal gebruik. Lekker man.

Hoewel moderne wijnproducenten tegenwoordig steeds vrijer omgaan met flesvormen, blijven veel modellen sterk verbonden aan traditie en herkomst. Daardoor is een wijnfles niet alleen verpakking, maar ook een subtiele aanwijzing voor wat je kunt verwachten in het glas.

De flesvorm is wel degelijk belangrijk. Tegenwoordig is de trend om zware dikke flessen te zetten om een bepaalde klasse uit te stralen. Marketing dus. Probeer daarom niet te veel hierop te focussen. De duurste wijnen ter wereld zitten in dezelfde flessen als de goedkoopste ter wereld. Als je een wijn kiest, zijn prijs, regio en druif veel bepalender voor de kwaliteit van een wijn die je koopt. Laat je daarom niet in de maling nemen door een gekke flesvorm! Toch is het goed om te weten welke er zijn en wat dit betekent. Kennis is macht!